Eureka! é unha exposición interactiva que presenta a creatividade asociada ao mundo da ciencia. Tomando como referencia o feito de que a creatividade non é só un compoñente fundamental da ciencia, senón de calquera das actividades humanas, a exposición mostra que todos somos creativos en diferentes momentos das nosas vidas.
O percorrido expositivo de Eureka! descobre os múltiples aspectos relacionados coa creatividade, dende os fundamentos psicolóxicos e biolóxicos, como se desenvolve o proceso creativo, a súa relación coa investigación científica, a tecnoloxía e a innovación, e establece pontes entre as distintas manifestacións da cultura. En todo caso, a creatividade nútrese, por un lado, desas faíscas mentais que iluminan unha solución, pero tamén, e non menos importante, do intenso traballo que hai detrás de ideas xeniais.
Eureka! é unha exposición producida polos Museos Científicos Coruñeses e financiada pola Fundación Española para la Ciencia y la Tecnología - Ministerio de Ciencia e Innovación. Pode verse na Domus desde o pasado xoves 25 de marzo.
Contidos
Os módulos expositivos de Eureka! perseguen os obxectivos de aproximar aos visitantes o concepto de creatividade, mostrar exemplos de procesos creativos no mundo dos científicos clásicos, trasladar a idea de que é un compoñente esencial tanto da ciencia coma de todos os demais aspectos da vida, relacionar os conceptos de innovación e creatividade, e evidenciar que o feito creativo non se basea só neses momentos en que se ilumina unha idea, senón tamén en todo un grande esforzo previo.
A través de actividades interactivas, escenografías, audiovisuais, paneis gráficos e outros medios propóñense experiencias como a de descubrir como funciona o noso cerebro ao intentar debuxar unha figura ao revés, resolver problemas de enxeño, ou coñecer inventos tecnolóxicos inspirados na natureza. Existe tamén un espazo singular no que se invita a utilizar a imaxinación para recoñecer figuras en nubes que se proxectan nun espazo deseñado para tombarse, relaxarse e observar.
En total son trinta elementos expositivos, distribuídos en cinco seccións, identificadas cunha palabra:
!maxina - O proceso creativo
O sociólogo británico Graham Wallas propuxo en 1926 que o proceso creativo estaba dividido en catro fases: preparación, incubación, iluminación e verificación. Poden verse estas etapas detrás de grandes logros artísticos e científicos.
Un deses exemplos é o arco catenario de Antonio Gaudí. A fase de preparación correspondería á súa formación previa como delineante e despois arquitecto. A incubación da idea estivo na súa busca dun novo deseño de arco que non dese problemas de suxeición. A iluminación chegou cando se fixou en como se curva unha cadea cando se colga polos extremos. Finalmente, a verificación constitúea a creación do seu modelo de arco que non precisa de soportes laterais para manterse en pé.
!dea - Fundamentos neurolóxicos
Onde reside a creatividade? Cada metade do cerebro realiza algunhas tarefas concretas, pero para habilidades máis complexas, como crear, necesitamos que os dous hemisferios cooperen. Nesta sección poden descubrirse os fundamentos neurolóxicos da creatividade mediante experiencias como a de intentar debuxar un obxecto ao revés e comprobar se resulta máis doado ou máis difícil que coa imaxe ao dereito, construír figuras con pezas xeométricas, ou ver un vídeo no que se observa como se desenvolve o cerebro dun neno cando aprende a falar.
Preséntanse ademais outras actividades como a de escoitar unha selección de creacións musicais de autores que romperon esquemas na súa época: Igor Stravinsky, Edith Piaf, The Beatles, Camaron de la Isla, Golpes Bajos, Vangelis, Björk, Mercedes Peón, entre moitos outros.
!nspírate - O exercicio da creatividade e as súas técnicas
O enxeño, a imaxinación, a intuición, a curiosidade, a constancia, a inspiración son aspectos asociados intimamente ao exercicio da creatividade. Poñer a proba estas habilidades ao encher os bocadillos de varios cómic, intentar descubrir a figura que se esconde nunha imaxe que á primeira vista pode parecer unha simple mancha, ou resolver problemas de enxeño para os que se precisa romper con ideas preconcibidas son algunhas das propostas deste ámbito.
En alusión aos científicos clásicos, aquí preséntase tamén unha experiencia que ilustra o descubrimento de Arquímedes. Ao ver como rebordaba a auga cando estaba metido nunha bañeira encontrou repentinamente a forma de comprobar se a coroa do rei Hierón era de ouro na súa totalidade ou se o artesán o enganara. Segundo conta a lenda, nese momento berrou o famoso Eureka!
!nvestiga - A creatividade na investigación científica
Os grandes logros da ciencia esconden detrás moito esforzo. Utilizando as claves que definen o traballo científico, os módulos desta sección mostran o papel da creatividade na investigación. Invitan a formular hipótese para explicar o mecanismo (biela, polipasto, engrenaxe...) que fai funcionar unha selección de dispositivos, descubrir cales son os ingredientes que combinados fan que unha persoa sexa creativa (curiosidade, perseveranza, audacia, amplitude de miras...), ou viaxar por Internet aos centros de ciencia máis importantes do mundo e a empresas que son modelo de innovación.
O ámbito inclúe ademais un espazo dedicado á serendipia, un termo que fai referencia aos descubrimentos científicos casuais. Represéntase neste caso co achado da penicilina por Fleming, que tivo o acerto de estudar a substancia que matara un cultivo de bacterias co que estaba a traballar.
!nnova - Innovación, tecnoloxía e sociedade
O século XX foi revolucionario en relación ao ritmo de desenvolvemento de tecnoloxía e innovacións. A creación científica considérase unha das actividades máis valoradas na sociedade moderna, sendo un indicativo de prosperidade.
Neste apartado expóñense inventos fronte ás estruturas da natureza que os inspiraron (avión planador, agulla hipodérmica, pantalla LCD...), e invítase a reflexionar sobre como a evolución dalgúns aparatos tecnolóxicos familiares foi máis á présa que o uso da linguaxe en torno a eles (por exemplo, seguimos "colgando" o teléfono a pesar de que xa non se corta a chamada dese xeito), entre outras actividades. Faise tamén un repaso polos grandes inventos que revolucionaron a historia, dende as primeiras ferramentas líticas, a escritura, a electricidade, á aeronáutica ou as comunicacións.