Xúpiter entra en oposición o 14 de agosto, polo que será visíbel ao longo de toda a noite. O día 7 de agosto o planeta máis grande do sistema solar estará en conxunción coa Lúa, e once días despois será Venus quen entre en conxunción coa Lúa ao amencer. Mercurio será visíbel pola tardiña e terá a súa máxima elongación leste o 24 de agosto (27,1º).

Aínda que se ven durante gran parte do ano, nesta altura é cando máis destacan tres constelacións ben coñecidas polos afeccionados: Cygnus, Lyra e Aquila, coas súas estrelas máis brillantes Deneb, Vega e Altair. Estas estrelas forman o chamado “Triángulo do Verán”, un asterismo moi famoso. Vega é unha das estrelas máis brillantes do noso ceo e non está demasiado lonxe, pois fica a só 26 anos luz do Sol. Deneb porén é unha estrela bastante afastada de nós, pero aínda así o seu brillo é moi intenso. Deneb significa “cola” e de feito representa a cola de Cygnus (o Cisne).

A máis famosa chuvia de estrelas do ano, a das Perseidas, ocupará a atención dos afeccionados as noites do 11 e 12 de agosto, que é cando se prevé o seu máximo.

Mapa do ceo do mes de xullo: [descargar]

As noites son curtas na zona temperada do hemisferio norte e iso é algo que podemos experimentar se saímos de observación, pois é doado pasarmos da posta de Sol ao abrente sen apenas decatarnos.

O día 4 a Terra sitúase no afelio da súa órbita en torno ao Sol. Xúpiter xa é facilmente observábel durante case toda a noite, e o día 11 está en conxunción coa Lúa. O 13 e 14 de xullo Venus paseará xunto a Aldebarán, estrela α da constelación de Tauro, na cal tamén poderemos ver ao planeta Marte.

O día 22 ten lugar unha eclipse total de Sol que só será visíbel en Asia e o Océano Pacífico. A duración da súa fase de totalidade será a maior de todas as eclipses do século XXI, cun máximo de 6 minutos e 39 segundos.

Dúas das constelacións máis espectaculares do ceo protagonizan as noites de verán: Scorpius e Sagittarius. Nesta zona do ceo pódese apreciar moi ben a Vía Láctea, sempre e cando dispoñamos dun ceo escuro e sen Lúa. Podemos observala como un brazo esbrancuxado e tenue que atravesa o ceo entre estas dúas constelacións. Mirando entre ellas dúas estaremos apuntando ao centro da nosa galaxia. É unha parte do ceo que merece ser observada con prismáticos. No paseo atoparemos unha morea de obxectos interesantes, como nebulosas ou cúmulos de estrelas.

Mapa do ceo do mes de maio: [descargar]

No hemisferio norte os días fanse cada vez máis longos e as noites acúrtanse na mesma medida segundo nos achegamos ao solsticio de verán en xuño. O ceo permanece estrelado menos horas que noutras épocas, pero a temperatura máis agradábel convida á observación do firmamento.

Saturno pode verse en Leo durante toda a noite e fai mutis antes do amencer. A esas horas entran en escena outras tres figuras do teatro da noite: Venus, cada día máis separado angularmente do Sol; Marte, que comeza a ser timidamente observábel moi perto de Venus a principios do mes; e Xúpiter, visíbel en Capricornius xa durante dúas horas antes da saída do Sol.

No que atinxe ás constelacións chegou o momento de falar de Virgo, que agocha un tesouro en forma de galaxias. Nela atópase un dos máis ricos e brillantes cúmulos de galaxias que podemos ver a partir da Terra. Cuns simples prismáticos e unha certa dose de paciencia, sempre nun bo ceo, son visíbeis algúns dos membros deste cúmulo como pequenas manchas difusas de luz. Spica é a estrela máis brillante da onstelación e podemos destacar ademais a moi bela Porrima, que foi unha das primeiras estrelas dobres en ser descuberta. Ao norte de Virgo atopámonos con Coma Berenice, que comparte algunhas das galaxias do chamado cúmulo de Virgo.

Xúpiter comeza a ser observábel un pouco antes do amencer na constelación de Capricornius, mais o planeta campión das noites de abril continúa sendo Saturno. Mercurio acada a máxima elongación o día 26 (20,4º). Arredor do día 22 prodúcese o máximo da chuvia de estrelas das Líridas, así chamadas por teren o radiante na constelación da Lyra.

O ceo que vemos en abril é unha transición entre as constelacións típicas do inverno, que se deixan ver a primeira hora da noite na zona oeste, e aquelas máis coñecidas do verán como Hércules, Cygnus, Lyra, Aquila, Scorpius ou Sagittarius, que empezan a verse de madrugada pola zona leste. Este mes é un bo momento para botar unha ollada a Hydra, Crater e Corvus, tres constelacións do hemisferio sur e que polo tanto vemos perto do horizonte. Hydra é unha das constelacións con maior lonxitude na bóveda celeste, Crater está formado por estrelas febles e Corvus vese facilmente, con catro estrelas que forman unha pequena figura trapezoidal.

EXPOSICIÓNS NA CASA DAS CIENCIAS

- Constelacións. Colección de cadros da artista Luz Antequera dedicados ás constelacións. Xullo e agosto.
- Da Terra ao Universo. Unha mostra fotográfica sobre o significado científico das imaxes astronómicas mais fermosas. Estrea en outubro.
- Astrónomos por vocación. Exposición cunha selección dos mellores traballos de afeccionados á astronomía de Galicia. De xuño a outubro.
- O ceo invisible. Exposición dun libro en braille con imaxes da NASA.

PROGRAMAS DE PLANETARIO

- Evolución. A primeira producción do novo Planetario da Casa das Ciencias en colaboración cos planetarios de Pamplona e o Museo das Ciencias de Castilla-La Mancha. Estrea no Planetario da Casa das Ciencias o 24 de abril.
- Dúas pezas de vidro. Un programa sobre os descubrimentos de Galileo hai 400 años. Estrea en setembro
- Jors Jars Jurs e os Galigalitos. Programa infantil creado polo planetario do Museo de la Ciencia y el Cosmos de Tenerife. Estrea en xuño
- A noite do Vampiro. Programa infantil creado polo Planetario de Pamplona. Estrea en decembro.

OUTRAS ACTIVIDADES

- Medición do radio da Terra segundo o método de Eratóstenes, en colaboración con centros educativos de distintos lugares de España.
- Curso de Iniciación á Astronomía no Planetario da Casa das Ciencias. Un curso práctico dirixido a persoas sen coñecementos previos na materia que desexen aprender a gozar da astronomía a simple vista. Do 23 ao 26 de marzo.
- 100 horas de astronomía. Evento global do Ano da Astronomía con xornada de observación de manchas solares e a Lúa, e observación astronómica na Praza de María Pita, A Coruña. Do 2 ao 5 de abril.
- Festival Internacional de Espinho. A Casa das Ciencias participará neste festival de planetario fulldome coa presentación do programa “Evolución”. Do 24 ao 26 de abril.
- Día da Ciencia na Rúa. Actividades de astronomía e maratón de sesións de planetario no Día da Ciencia na Rúa. Se celebra o 9 de maio.
- Astronomía na aula. Curso para profesores. Celebrarase en outubro.
- Conferencia de David Galadí, astrónomo do Observatorio de Calar Alto (Almería). En outubro.
- Curso de iniciación á astronomía. Nova edición do curso en novembro.
- Guía do Ceo. Distribución gratuíta ata esgotar exemplares desta guía que recolle, entre outras cousas, algúns consellos para iniciarse na observación do firmamento, a orientación, as ferramentas a empregar, así como mapas do ceo mes a mes. Editada pola Concellaría de Cultura do Concello da Coruña.

Mapa do ceo do mes de febreiro: descargar

Febreiro vén lixeiro de efemérides astronómicas de interese en 2009. O planeta que mellor podemos ver ao longo da noite segue sendo Saturno. Venus domina o ceo do atardecer, aínda que cada vez estará máis perto angularmente do Sol e iso irá restándolle visibilidade. O día 27 ten lugar unha fermosa conxunción de Venus e a Lúa. O sempre escorregadizo Mercurio acada a súa máxima elongación oeste o 13 de febreiro, polo que será visíbel ao amencer a 26,1º do Sol.

Febreiro é un bo mes para a observación de constelacións tan coñecidas como Gemini, Cancer ou Leo, entre outras. En Gemini sobresaen as súas dúas estrelas máis brillantes, Castor e Pollux. Cancer é unha constelación feble ben coñecida por un famoso cúmulo de estrelas, visíbel a simple vista como unha mancha non contaminados de luz. Trátase de M44 ou “o Pesebre”, un grupo de varias decenas de estrelas.

Para descargar imaxe con maior resolución picar aquí

O protagonista do primeiro mes do ano é o planeta Saturno, o señor dos aneis, que será visíbel desde a medianoite até o amencer. Para velo deberemos mirar cara a zona da conste­lación de Leo, case no límite coa de Virgo. O día 4 a Terra pasa polo Perihelio e prodúcese tamén a máxima elongación leste de Mercurio: sitúase angularmente a 19,3º do Sol, polo que será facilmente observábel ao atardecer. Dez días despois, o 14 de xaneiro, Venus acada a máxima elongación leste: destacará no ceo co seu brillo durante tres horas trala posta de Sol, polo suroeste. Ademais, os días 29 e 30 estará en conxunción coa Lúa crecente. Xúpiter, porén, está en conxunción co Sol, polo que permanecerá oculto para nós até a primavera.

Os primeiros días do mes prodúcese a máxima actividade das Cuadrántidas, a segunda chuvia en intensidade do ano despois das Xemínidas de decembro. O radiante sitúase na conste­lación de Bootes, o Boieiro. O 7 de xaneiro a Lúa ocultará ás Pléiades, un dos obxectos máis interesantes da constelación de Taurus (o Touro).

Xaneiro pode ser un mes fresco nas nosas lati­tudes, mais iso non debe desanimarnos, pois temos a vantaxe de que os ceos adoitan ser máis nítidos en noites frías. Sen dúbida a cons­telación que máis nos sorprenderá é Orión, que destaca sobre todas as demais: por algo é coñecida como a “catedral” do ceo. As súas estrelas máis brillantes, Rigel e Betelgeuse, son dúas xigantes, unha azulada e outra ver­mella, que contrastan e rivalizan entre si cada noite e forman parte do chamado Hexágono do inverno.

(Información extraída da Guía do ceo 2009 editada pola Concellaría de Cultura)