Somos o que aprendemos, na dobre acepción que a palabra ten en galego, adquirir coñecementos máis tamén transmitilos. E aprender aprendemos constantemente; para ben e para mal; non facemos outra cousa na vida que aprender, e non sempre de maneira consciente. Educámonos na escola e na casa, nos libros e na televisión, na rúa e no bar, grazas ao contacto con persoas diferentes que teñen algo que dicirnos e aportarnos; e a súa influencia é sempre transformadora, por acción ou por omisión, por seren un espello no cal mirarnos, un modelo a imitar, ou todo o contrario, pola súa condición de icona negativa, de referente que nos lembra permanentemente aquilo que non queremos ser.

A pegada decisiva dos educadores, entendido nun sentido amplo, é un tema recorrente no mundo do cinema. Mestres abnegados capaces de enfrontarse a unha aula desnortada coma o Glenn Ford de Blackboard jungle ou anos despois Sidney Poitier en To Sir, with Love; que abren fendas de liberdade nun espazo pechado e obsoleto, coma o Robin Williams de O clube dos poetas mortos; que practican exercicios diarios de humanismo nun sistema inxusto, coma o Philippe Torreton de Hoxe comeza todo, ou que fan do seu sacrificio a súa lección máis importante, caso do Charles Laughton de Esta terra é miña. Pais de integridade insobornábel coma o Atticus Finch que interpretou prodixiosamente Gregory Peck en Matar un reiseñor, nais sacrificadas como a Stella Dallas que compuxo unha memorábel Barbara Stanwyck e doce anos antes, na etapa muda, Belle Bennett ás ordes de Henry King, ou esa “árbore firme con moitas ramas” que era a Lillian Gish de A noite do cazador; mais tamén pais e nais dispostos a acabar coa felicidade dos seus descendentes, como a Aurora Soler Leal que asasinaba á súa adorada filla ao descubrir que se afastaba do seu paranoico ideal de muller no filme A miña filla Hildegart de Fernando Fernán-Gómez, baseado nunha fascinante e cruel historia real.

O noso mundo pode cambiar polo heroico empeño dun neno para devolverche o caderno do colexio (Onde está a casa do teu amigo?), polo encontro cun mariñeiro bondadoso (Spencer Tracy en Capitáns intrépidos) ou cun pirata co aspecto contundente de Anthony Quinn en Vento nas velas, e mesmo cun ladrón no Londres dickensiano de Oliver Twist, cuxas adaptacións cinematográficas deixáronnos polo menos dúas excelentes encarnacións do personaxe de “Fagin”, a de Alec Guinness e a de Ron Moody. De todo iso, de xente que forma e transforma, trata o ciclo que ocupará a Sala Fernando Rey do Fórum Metropolitano este mes de outubro.

O cinema gustou das viaxes desde as súas orixes, cando era pouco máis que un xoguete científico que servía entre outras cousas para amosarlles o mundo aos abraiados espectadores. Mesmo acabou por nacer un subxénero específico, a road movie, do que achamos ecos ao longo de toda a historia do cinema mais que se fixo claramente visíbel nos últimos trinta ou corenta anos. É lóxico: unha viaxe en coche é unha magnífica escusa argumental para pechar a varios personaxes nun espazo reducido e obrigalos a falar e mergullar nos seus recordos, ideas e ilusións. A máis quilómetros de estrada, máis vida compartida, máis amizade, ou máis odio e máis xenreira, emocións en calquera caso humanas e polo tanto moi cinematográficas. A road movie é ademais un xénero barato, que en xeral pode resolverse sen apenas decorados e con poucos actores, circunstancia esta que encaixa ben coas limitacións orzamentarias de certo cinema independente que non por casualidade botou man do asfalto en numerosas ocasións. A falta de medios pode suplirse coa espectacularidade dos grandes escenarios naturais e o gusto natural por desprazarnos; a fin de contas, e como xa dixen algunha outra vez, ir en coche ou en tren é como vivir dentro dun travelling: o paraíso para un cinéfilo.

A Sala Fernando Rey ponnos no camiño este mes de xuño, empezando por unha viaxe ao ritmo que marca o motor dunha segadora, o que fai o Alvin Straight de Unha historia verdadeira, disposto a cruzar medio país para se reencontrar cun irmán enfermo nunha obra mestra dirixida por David Lynch. Tamén a viaxe iniciática nunha escangallada motocicleta emprendida por dous amigos, Alberto Granado e Ernesto Guevara de la Serna, varios anos antes de se convertir no “Che”, o mítico líder revolucionario cuxa xuventude e toma definitiva de conciencia explora con vigor e entusiasmo Walter Salles en Diarios de motocicleta. Necesariamente crepuscular é o traxecto que fan catro persoas coa urna que contén as cinzas doutro amigo morto en Last orders, cun memorábel reparto e a eficaz dirección de Fred Schepisi. Para rematar, Transamerica, ou de como atravesar os Estados Unidos na compaña dun fillo cuxa existencia descoñecías.

Sala Fernando, ciclo No camiño
4, 5 e 6 de xuño: The straight story, de David Lynch
11, 12 e 13 de xuño: Diarios de motocicleta, de Walter Salles
18, 19 e 20 de xuño: Last orders, de Fred Schepisi
25, 26 e 27 de xuño: Transamerica, de Duncan Tucker

Mais… ten sentido realmente falar de “outro cinema”? Cal é, entón, o cinema español prototípico, o maioritario, o que non é “o outro”? Hai en España un cinema de consumo popular masivo ben definido, que ateiga as salas de espectadores, en oposición a un cinema de intencións artísticas? Que é máis popular, un filme esixente coma La soledad de Jaime Rosales, que co impacto dos seus Premios Goya chegou por ter máis de cen mil espectadores, ou calquera desas comedias vulgares que pretenden ser grandes éxitos e acaban pasando sen pena nin gloria polas salas comerciais?

No fondo destas cuestións o que latexa aínda é un triste prexuízo contra o cinema feito en España, que un bo número de afeccionados consideran con diferenza peor que o que se fai noutras partes do planeta. Mais as comparacións non poden facerse en termos absolutos, senón relativos. Cantas obras mestras feitas nos Estados Unidos identificamos cada ano sobre unha produción xeral formada por certos e centos de filmes? Que porcentaxe sae? E en Italia ou Alemaña? Fronte ao tópico pesimista que acredita nun cinema español que aínda hoxe sería “políticamente ineficaz, socialmente falso, intelectualmente ínfimo, estéticamente nulo e industrialmente raquítico”, empregando as mesmas palabras do célebre manifesto das conversacións de Salamanca impulsadas en 1955 por Bardem e Martin Patino, a realidade é que temos un bo número de autores de interese, algúns deles moi novos e capaces de competir en igualdade de condicións nos circuitos internacionais. A Sala Fernando Rey festexa en maio a diversidade da colleita española máis recente cun ciclo que aposta polas novas voces aparecidas nunha industria tan boa e tan mala como calquera outra.

Martin Pawley

París é un tópico cinematográfico, o lugar ao que escapan os mozos e mozas americanos para atopar o seu lugar no mundo, como facía a Sabrina encarnada por Audrey Hepburn no lendario filme de Billy Wilder. Non é a única ocasión en que Audrey visitou París: volveu alá en Funny face, en Love in the afternoon e sobre todo en Charade, acompañada por un Cary Grant que mudaba de identidade cada poucos minutos; mais non é esa a única cidade asociada á súa filmografía, porque… quen non quixo coñecer a capital de Italia despois daquelas Vacacións en Roma, ou ir a Nova York ao ver a Holly Golightly tomando un almorzo diante do escaparate dunha xoiaría?

Bos Aires en Happy together (Wong Kar-wai, 1997), Kuala Lumpur en I don’t want to sleep alone (Tsai Ming-Liang, 2006), Nova Delhi en Monsoon wedding (Mira Nair, 2001), México D.F. en Batalla en el cielo (Carlos Reygadas, 2004), Taipei en Millenium Mambo (Hou Hsiao-Hsien, 2001), a Bamako do filme homónimo de Abderrahmane Sissako, a Lisboa dos de Pedro Costa… a memoria dos cinéfilos está inzada de espazos urbanos inesquecíbeis, amosados ás veces sen piedade, mais cheos de vida en calquera caso. De cidades e de espazos urbanos vai o ciclo que en abril ocupará as salas do Fórum Metropolitano con catro obras mestras que nos levarán á Viena da posguerra na que se cociñaban negocios turbios (The third man, 1949), á Roma pasada pola peneira da imaxinación desbordada de Federico Fellini (Roma, 1972), a París para gozar cos personaxes que se entrecruzan conducidos pola man maxistral de Jacques Rivette (Va savoir, 2001) e a Estrasburgo para seguir os pasos dun home novo na procura dunha muller que coñeceu anos atrás (En la ciudad de Sylvia, 2007).

Sala Fernando Rey:
16, 17 e 18 de abril The third man de Carol Reed.
23, 24 e 25 de abril Roma de Federico Fellini.

Sala Marilyn Monroe:
16, 17 e 18 de abril Va savoir, de Jacques Rivette.
23, 24 e 25 de abril En la ciudad de Sylvia de José Luis Guerin

O filme Belle de jour de Luis Buñuel, esta semana na Sala Fernando Rey do Fórum Metropolitano dentro do ciclo Buñuel francés. O filme proxéctase en versión orixinal con subtítulos en castelán.

Horario: Xoves 2, 20:30. Venres 3, 20:30 e 23:00. Sábado 4, 17:30 e 20:30 (a proxección do venres ás 23:00 é gratuíta).